Voedingshoogleraren Katan en Ludwig ontmaskeren de mythe van de kleine beetjes Klinkt mooi: elke dag een beetje minder eten en de extra kilo’s gaan er weer af. Maar het is anders, want je bent ook niet dik geworden van die kleine beetjes.

Wie dik wil worden, moet veel meer eten dan de meeste leerboeken voorrekenen. Dat schrijven voedingshoogleraar Martijn Katan en zijn Amerikaanse collega David Ludwig in een commentaar in het onlangs verschenen Journal of the American Medical Association. ,,Dat is misschien een prettige boodschap”, licht Martijn Katan, Akademiehoogleraar aan de Vrije Universiteit in Amsterdam, telefonisch toe. ,,Maar er is wel een keerzijde, want om af te vallen, moet je ook fors minder eten.” Katan en Ludwig corrigeren het heersende idee dat dagelijks een klein beetje meer eten dan je verbruikt uiteindelijk een echte dikkerd oplevert. En dat dagelijks een klein beetje minder op den duur weer een mooi laag lichaamsgewicht geeft. Dagelijks 60 kilocalorieën zou het verschil al maken. In de Verenigde Staten wordt die small step approach tegenwoordig aanbevolen door zowel de overheid als de fastfood- en frisdrankindustrie. Het rekensommetje dat Katan en Ludwig in veel leerboeken aantroffen is simpel: een gram lichaamsvet herbergt ongeveer 8 kilocalorieën. Dus de overbodige dagelijkse koek van 60 kilocalorieën zorgt dagelijks voor 7,5 gram vetaanzet. Maandelijks is dat ruim twee ons, jaarlijks bijna 3 kilo. En na een decennium ben je dan 27 kilo zwaarder door dat ene dagelijkse tussendoortje. ,,Zo gaat het natuurlijk niet”, schrijven Katan en Ludwig.

,,Iemand die elke dag een koek te veel eet, merkt aanvankelijk dat hij zwaarder wordt, maar na een tijdje is een toenemend deel van de extra calorieën nodig om het lichaamsweefsel dat er bij is gegroeid te dragen, te repareren en vervangen.” ,,Je komt dus eerst snel aan”, zegt Katan, ,,om daarna langzaam naar een nieuw evenwicht te groeien.” Blijf je dan evenveel eten en evenveel bewegen, dan word je niet meer zwaarder. Het overbodige koekje is inmiddels nodig om het zwaardere lichaam op peil te houden. Maar die stabilisering op een gewicht dat maar een klein beetje hoger is, is niet wat er in de westerse maatschappij gebeurde. Katan: ,,In de Verenigde Staten en ook in Nederland zie je dat mensen die tussen 1950 en 1970 geboren zijn – de babyboomers – eigenlijk voortdurend in gewicht toenemen. Je ziet een vrijwel lineaire gewichtstoename.”

De Amerikanen houden het goed bij, met regelmatige gewichtsstudies. Vrouwelijke babyboomers – blijkt daaruit – zijn tussen 1970 en 2000 in 30 jaar tijd gemiddeld 16 kilo zwaarder geworden. In Nederland is het niet zo mooi gemeten, maar, zegt Katan: ,,Je kunt uit de beschikbare onderzoeken wel afleiden dat de generatie die nu 40 tot 60 jaar oud is, sinds hun twintigste ook ongeveer 15 kilo zwaarder is geworden.” Als die mensen hun overgewicht kwijt willen, moeten ze dagelijks ruim 300 kilocalorieën minder eten, of door meer beweging kwijtraken. Dan verdwijnen op den duur die 15 kilo. Het is allerminst zo’n crashdieet, waarbij er in een half jaar tien kilo of nog meer moet verdwijnen. 300 kilocalorieën, dat is een klein zakje M&M’s (225 kcal) met een pilsje of glas wijn (100 kcal). Of twee zuinig belegde boterhammen. En het is beduidend meer dan de 60 kilocalorieën die de leerboeken vaak nog melden. Het is een fors verschil en de vraag rijst hoe die westerse mens eigenlijk dik is geworden. Katan: ,,Niemand heeft er bij gestaan toen het gebeurde, maar waarschijnlijk is iedereen ieder jaar iets meer gaan eten. En iets minder gaan bewegen. Mensen zijn natuurlijk niet in één jaar 300 kilocalorieën meer gaan eten.” Wat moet er gebeuren om de trend te keren? Nederlandse volwassen vrouwen krijgen het advies om dagelijks 2000 kilocalorieën te eten. Mannen kunnen tot 2500. Moet die hoeveelheid omlaag? Katan: ,,Veel mensen kennen dat advies en zeggen dat ze zich er aan houden. Maar in werkelijkheid krijgen ze dan 3.000 kilocalorieën binnen. Of nog meer. Calorieën tellen is moeilijk. Dat verandert pas als er etiketten komen op alle voedingsmiddelen – ook op de menu’s in restaurants – waarop in één oogopslag is te zien welk deel van je dagelijkse energiebehoefte er in zit.” Katan vindt het een taak van de overheid om dat te regelen. ,,Je kunt je moeilijk voorstellen dat firma’s als Coca-Cola of McDonald’s zeggen: ‘Koop minder van mijn spullen, dat is goed voor u.’” Behalve de etikettering kan de overheid nog wel meer doen. Katan: ,,Belasting heffen op frisdranken bijvoorbeeld. Die is nu in de VS in discussie. Maar of het helpt weten we niet. Wat wel helpt is om het parkeren duurder te maken en fietsers meer ruimte te geven. In Amsterdam zie je dat dat werkt. Het parkeren is er duur om andere redenen, maar je ziet dat het effect heeft op de lichaamsbeweging. Mensen lopen en fietsen meer. Het zijn maatregelen die werken, maar er moet eerst wel draagvlak voor zijn. Anders kan de overheid het moeilijk invoeren.” Bron: NRC Handelsblad, 7 januari 2010

De traditionele verkoop van koek en gebak op Amerikaanse scholen voor een goed doel is zeldzaam geworden in Californie. De nieuwe wetgeving rondom wat scholen hun studenten mogen voorschotelen doet de verkoop de das om. Snacks die worden verkocht op de scholen mogen sinds Juli 2007 niet meer dan 35 procent van het gewicht in suiker bevatten, en niet meer dan 35 energieprocent aan vet hebben waarvan slechts 10 procent aan verzadigd vet.

Minder reclame over ongezond eten kan een significant effect hebben op overgewicht bij kinderen, volgens een studie die de effecten van fast food reclames op TV heeft gemeten. Het aantal kinderen met obesitas zou met 14 tot 18 procent kunnen worden verlaagd als deze reclames worden verboden.

The New York Times, Blog, 20 November 2008

Deze week zijn er talloze berichten uitgebracht die erop wijzen dat (overmatige) consumptie van vitamine supplementen geen effect hebben op het ontstaan van kanker, hartziekten en prostaat kanker. Sterker nog: Vitamines E en A zouden zelfs het risico op overlijden vergroten. Deze blog van Tara Parker-Pope vat de onderzoeken samen.

Fast food ketens zijn slecht in vertellen waar hun ingrediënten vandaan komen. Wat blijkt nu? Het meerendeel van al het fast food vlees is terug te traceren naar mais. In Amerika wordt mais gesubsidieerd (lees ook: Farm Bill) en daarom wordt het zelfs aan koeien gegeven, zodat het in de hamburgers terecht komt. Een quote van de onderzoeker: ”If you go and sit in one of these restaurants for several hours or if you visit a lot of them, there’s just kind of a real aura of misery and unhappiness mdash; both in the place and the folks coming in and out. It’s striking compared to other restaurants.”

Als je denkt dat sinaasappelsap een verkoudheid voorkomt of geneest, dan heb je de macht (lees:geld) van de voedingsindustrie gezien. In de Verenigde Staten, maar ook in Nederland worden regelmatig wetenschappers betaald om een bepaalde boodschap uit te dragen, zoals dat vitamine C uit sinaasappelsap helpt tegen verkoudheid — wat door de wetenschappers nooit is bewezen. Dit spekt de portemonnee van de voedingsindustrie en de betrokken wetenschapper en zorgt ervoor dat de verwarring rondom voeding alleen maar groter wordt (lees ook: Eerlijk).

Een artikel over hoe Amerika zo dik is geworden. Het is nauwelijks een geheim dat de Amerikaanse kinderen dik zijn. In het tijdperk van de halve liters cola, de dubbele hamburgers en de vetmakende Starbucks Frappucino produceren voedingsbedrijven genoeg om elke Amerikaan van 3800 kcal per dag te voorzien — terwijl je maar 2300 nodig hebt om te overleven. Daarnaast betekent de transformatie van de Amerikaanse huizen naar high-defenition, internet toegankelijke televisietoestellen dat kinderen die thuis komen na een dagje op school zitten, drie uur per dag achter een scherm zitten. Ook scholen hebben hier schuld aan. In 1991 had slechts 42% van de middelbare scholieren gym op het programma staan. Vandaag de dag is dat aantal minder dan 25%.

Vandaag hebben we de eerste generatie van jonge mensen die hun tijd verdrijven met computers, voor de televisie en met het spelen van videospelletjes en niet om buiten rond te rennen. Volgens een in 2005 uitgevoerde studie door de Universiteit van British Columbia, heeft de helft van de inactieve tienermeisjes een lage botdichtheid die hun risico op osteoporose en botbreuken verhoogt — een fenomeen dat normaal alleen bij ouderen voorkomt.

Veel mensen die rood staan geven het duurdere gezonde eten op en gaan over op goedkoop ongezond eten. Het is geen toeval dat calorierijk voedsel (chips, koek, snoep en gebak) goedkoper is dan caloriearm voedsel (broccoli, appels, spinazie). Bewerkte en verpakte voedingsmiddelen zijn goedkoper te produceren, te transporteren en op te slaan. Echter, als eten duurder werd, dan kochten moeders minder gezonde, maar ook minder ongezonde voeding, volgens deze studie.

De voedingsindustrie en sommige gezondheidsorganizaties vermelden niet altijd de juiste informatie over hun producten op het etiket. Dit is verwarrend voor de comsument en kan ze verleiden ongezondere keuzes te maken in de supermarkt. Sommige gezondheidsclaims zijn uitgevonden om de producten aantrekkelijker te laten lijken, zeggen deskundigen. De woorden “vetarm” of “minder calorien” maken voeding niet gezonder. In tegenstelling, voedsel dat weinig vet bevat heeft meestal maar 11% minder calorien omdat het vet wordt vervangen met suiker.